Bovenkant van de pagina
Ga direct naar de navigatie
Ga direct naar de content

1

Joodse Huizen: Veelgestelde vragen

Op deze pagina vindt u antwoorden op de meest gestelde vragen over het Joodse Huizen project uit 2011. Informatie over de posteractie van Open Joodse Huizen 2012 vindt u hier, of download de flyer met het complete programma.

  • Joods Amsterdam - 

    Beschrijving: Samuel Boas en Esther Boas-Lakmaker (ouders van Philip Boas) en een vriend staand voor de winkel van Philip Boas, Haarlemmerstraat in Amsterdam, circa 1930 (bron: collectie Joods Historisch Museum)

1. Hoe is de lijst samengesteld?

De adressen zijn afkomstig uit het Digitaal Monument Joodse Gemeenschap in Nederland. Voor het monument is een reconstructie gemaakt van de Joodse gemeenschap in Nederland begin jaren '40. Hiervoor hebben de zogenaamde gemeentelijsten de basis gevormd. Gemeentelijsten zijn lijsten van Joodse inwoners per gemeente, die de Nederlandse gemeenten op last van de Duitse bezetter moesten aanleggen. Deze lijsten zijn, in de periode februari tot mei 1941, gemaakt op basis van de formulieren die Joden zelf moesten invullen. Vaak werden deze lijsten door de gemeenten vervolgens gecontroleerd aan de hand van het bevolkingsregister. Met gegevens uit het Stadsarchief Amsterdam zijn de afgelopen jaren nog een aantal adressen gecorrigeerd.

2. Voor wie is dit opgezet?

Het project is bedoeld voor alle Amsterdammers die meer willen weten over het verleden van hun straat of huis en de weggevoerde Joden willen herdenken. Geïnteresseerden kunnen kijken op www.joodsmonument.nl/huizen.

3. Wie kan de poster ophangen?

Alle huidige bewoners van de adressen die op de lijst staan kunnen de poster ophangen. Als het huis op dit moment een bedrijfsfunctie heeft kan de eigenaar/gebruiker ook de poster ophangen. Bewoners van nieuwbouwhuizen kunnen de poster ophangen als op die plek een ‘Joods huis’ stond. Wanneer de verkaveling/benummering veranderd is dan mogen huidige bewoners zelf een inschatting maken om wel of niet de poster op te hangen. Bij benadering is ook goed.

4. Waar kan ik de poster het beste ophangen?

Het is handig een van buitenaf zichtbare plek uit te kiezen zodat voorbijgangers de poster kunnen zien.

5. Zien mensen de poster wel?

Mensen die ervan gehoord hebben zullen de poster waarschijnlijk snel herkennen.

6. Waarom is dit verleden van mijn huis belangrijk?

Vrijheid is kostbaar en ontstaat niet vanzelf. Tijdens de oorlog waren Joden zelfs in hun eigen huis niet langer veilig. Het is goed om alert te blijven dat zoiets nooit weer gebeurt.

7. Waarom alleen op 4 mei en niet voor altijd de huizen markeren, zoals bij de stolpersteine?

De geschiedenis van Joods Amsterdam is heftig en mensen gaan hier op eigen manier mee om. De poster is laagdrempelig, het kost weinig moeite om mee te doen. Als mensen hun eigen huis permanent willen markeren dan staan wij hierachter, maar het comité zal anderen er niet toe aansporen. Bewoners blijven altijd in staat zelf te kiezen voor de door hun gewenste mate van betrokkenheid. Met de adressenlijst wil het comité informeren en faciliteren. Het mooie en onderscheidende van dit project is dat het niet door het comité wordt uitgevoerd, maar door uzelf.

8. Wat kan ik doen als ik in een ‘Joods huis’ woon?

a) Staat uw adres in de adressenlijst? Hang dan de poster zichtbaar achter uw raam.
b) Herdenk de voormalige bewoners van uw woning: ga naar www.joodsmonument/huizen om te zien wie er destijds in uw huis woonden.
c) Deel uw kennis en ervaringen op www.joodsmonument/huizen. U kunt foto’s, verhalen, gedichten of tekeningen toevoegen aan de website. U kunt ook een foto plaatsen van uw huis zoals het er nu uitziet, bijvoorbeeld met de poster achter uw raam.

9. Wat kan ik doen als mijn buren in een ‘Joods huis’ wonen?

Het staat u vrij om uw buren over het project te vertellen. Of zij meedoen kunnen zij zelf beslissen. Bewoners blijven altijd in staat zelf te kiezen voor de door hun gewenste mate van betrokkenheid. Er zijn ook straten waar bewoners gezamenlijk met een initiatief bezig zijn, zoals op de Nieuwe Keizersgracht waar zij de namen van weggevoerde Joden op stenen in de kade hebben laten ingraveren (zie www.nk-verhalen.nl).

10. Kan ik ook meedoen als ik niet in Amsterdam woon?

Zeker, op www.joodsmonument/huizen staan alle Nederlandse gedeporteerde Joden en hun huisadressen vermeldt. U kunt de poster ook ophangen in een andere stad dan Amsterdam.

11. Kan ik ook iets doen als mijn familie gedeporteerd is vanuit een huis waar nu andere mensen wonen?

De wetenschap dat uw familieleden gedeporteerd zijn en er daarna andere mensen in hun huis zijn gaan wonen is heftig en verdrietig. Niet alle huidige bewoners van deze huizen zullen hiervan op de hoogte zijn. De ontdekking van het verleden van hun huis kan voor hen ook moeilijk en confronterend zijn. Natuurlijk kunt u hen over het verleden van hun huis en de poster vertellen. Zij kunnen dan zelf beslissen wat ze met de informatie willen doen.

12. Kan ik ook iets anders achter mijn raam hangen?

De poster is voor de voorbijganger het meest herkenbaar. Het staat echter iedereen vrij om de poster wel of niet op te hangen of iets anders op te hangen. U kunt er bijvoorbeeld ook een printje bij hangen met de namen en/of foto’s van de Joodse bewoners van toen, te vinden op de website www. joodsmonument.nl/huizen.

13. Hoe zit het met Joden die de oorlog wel overleefd hebben?

Sinds de Tweede Wereldoorlog staat 4 mei in het teken van het herdenken van oorlogsslachtoffers. Ook dit project besteed hier aandacht aan. Vaak wordt echter vergeten dat er ook Joden waren die de oorlog en zelfs de concentratiekampen wèl overleefden. Toen zij terugkwamen werden zij niet altijd met open armen ontvangen. Soms werd hun huis bewoond door anderen of wilden zij er simpelweg niet meer wonen vanwege pijnlijke herinneringen en omdat hun leven er nooit meer hetzelfde zou worden als voor de oorlog. Sommigen van hen, en/of hun kinderen, wonen nog steeds in Amsterdam. Het Amsterdams 4 en 5 mei comité vindt het belangrijk dat er aandacht is voor de herinneringen en emoties die dit project bij hen oproept.

14. Lijkt dit niet op wat de bezetter deed; de Joden systematisch lokaliseren?

De bezetter stond erom bekend zeer georganiseerd en systematisch te werk te gaan. Joden werd gevraagd zich te melden bij de lokale gemeente waarna in hun persoonsbewijs kwam te staan dat ze Jood waren. Om hen nog meer zichtbaar te maken moesten zij de Davidster zichtbaar op kleding dragen. In Amsterdam maakten ambtenaren in opdracht van de bezetter de beruchte ‘stippenkaart’; een kaart van Amsterdam waarop precies te zien was waar Joden woonden.
In het geval van deze actie wordt er ook iets ‘zichtbaar’ gemaakt, namelijk de huizen waar zij woonden. Doel van deze actie is wel een heel andere; het tonen van de omvang van het drama dat zich hier voltrok en het herdenken van de Joden die toen weggevoerd werden. Het Amsterdams 4 en 5 mei comité hoopt dat Amsterdammers stil zullen staan bij het verleden van hun straat of huis.

15. Voor wie is de online community Joods Monument?

De online community is voor iedereen die Joodse slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog wil herdenken. Dit kunnen familieleden zijn van Joodse oorlogsslachtoffers, huidige bewoners van huizen vanwaar Joden gedeporteerd zijn, mensen die willen weten of er Joden vanuit hun adres of stad zijn weggevoerd of willen weten wie er destijds uit hun stad zijn weggevoerd. Wanneer je herinneringen of foto’s wilt delen, wilt weten of jouw huis een huis is waar voor de oorlog een Joodse familie woonde of meer informatie wilt over Joodse oorlogsslachtoffers (o.a. wie zij waren, waar zij vandaan kwamen en waar zij stierven) dan kun je op deze site terecht. www.communityjoodsmonument.nl

16. Hoe zit het met huizen en straten die zijn afgebroken of samengevoegd en straten die zijn hernoemd?

Na de oorlog waren veel huizen in slechte staat. De leeg geraakte huizen werden meestal leeggeroofd en tijdens de Hongerwinter werden keukens, deuren en kozijnen gebruikt als stookhout om warm te blijven. Veel huizen zijn daarom na de oorlog gesloopt. Op dit project hebben alle veranderingen in de bebouwing sinds de oorlog weinig invloed, het gaat immers om mensen. Bij samenvoeging kunnen bijvoorbeeld twee posters opgehangen worden, en ook bij nieuwbouw kunt u de poster ophangen (om aan te geven dat op de locatie van uw woning een Joods gezin woonde). U mag dat zelf inschatten, het is het gebaar wat telt.

17. Gebeurt er iets extra’s op plekken waar veel huizen stonden?

Het Amsterdams 4 en 5 mei comité moedigt dit aan. Het blijft aan de huidige bewoners en organisaties op deze plekken om hier invulling aan te geven. In 2012 stellen verschillende bewoners van Joodse Huizen hun woning open voor een lokale herdenking of bijeenkomst op 4, 5 en 6 mei. Voor meer informatie, ga naar Open Joodse Huizen of download hier de flyer.

18. Hoe zit het met Roma en Sinti die vervolgd werden? En homoseksuelen?

Voor de oorlog leefden er ongeveer 4.500 Roma en Sinti in Nederland. Na een op hen gerichte razzia in 1944 werden 245 van hen gedeporteerd. Slechts 31 van de gedeporteerde Roma en Sinti overleefden de oorlog. Ook homoseksuelen hadden het extra zwaar tijdens de oorlog. Omdat Roma en Sinti vaak geen vaste woonplaats hadden en homoseksuelen niet als zodanig geregistreerd stonden, is het lastig hun woonplaats te markeren. Het Amsterdams 4 en 5 mei comité erkent het leed dat hen is aangedaan en hoopt dat Amsterdammers hier ook bij stilstaan.

19. Kan ik met mijn kinderen samen iets doen?

U kunt wanneer u uw kind heeft verteld dat er Joodse oorlogsslachtoffers op uw adres of in uw straat woonden samen iets doen om hen te herdenken. Print bijvoorbeeld de pagina uit van de Joodse bewoners op www.communityjoodsmonument.nl en schrijf samen een gedicht voor hen, maak een tekening of foto. Daarnaast zijn er voor kinderen speciale programma’s en activiteiten bij zowel het Joods Historisch Museum als de Hollandsche Schouwburg.

20. Wat als er twee gezinnen op mijn adres woonden?

Voor de oorlog woonden er relatief meer mensen op een adres dan vandaag de dag. Het kon dus voorkomen dat twee gezinnen op een adres woonden. Als dat bij u het geval was dan kunt u beslissen om twee posters op te hangen.

21. Is het erg als niet alle bewoners van ‘Joodse huizen’ de poster ophangen?

Het Amsterdams 4 en 5 mei comité wil nadrukkelijk informeren en faciliteren. Of mensen meedoen en de mate van betrokkenheid mogen zij zelf beslissen. Het comité respecteert ook de beslissing om geen gehoor aan de actie te geven en verwacht dat ook andere mensen elkaar die vrijheid gunnen.

22. Wil ik wel dat andere mensen zien dat mijn huis een huis is waar vandaan Joodse mensen zijn gedeporteerd?

Ontdekken dat je in een huis woont waar vandaan Joden gedeporteerd zijn is behoorlijk heftig. Het kan zijn dat sommigen dit liever niet zichtbaar, met een poster, uit willen dragen. Herdenken kan op allerlei manieren en iedereen mag zelf beslissen hoe en of dit wordt gedaan. In feite is herdenken een proces dat van binnen plaatsvindt.

23. Wat als ik sympathiseer met dit project maar mijn eigen huis privé wil houden?

Dat kan. Via de website www.joodsmonument.nl/huizen kunt u opzoeken wie er in uw huis woonden en informatie toevoegen. U hoeft de poster niet op te hangen.

24. Is de poster er volgend jaar weer?

Op dit moment kunnen wij hier nog geen uitspraken over doen. Het Amsterdams 4 en 5 mei comité sluit de mogelijkheid niet uit.

25. Kan ik de poster ook ophangen op mijn werk als er destijds joden woonden?

Zeker, al is het wel verstandig uw werkgever hierbij te betrekken.

26. Klopt deze lijst wel?

De adressenlijst is rechtstreeks gebaseerd op de informatie die ligt besloten in het Digitaal Joods Monument. Het Digitaal Monument is op zijn beurt gebaseerd op documenten als persoonsbewijzen. Omdat de originele documenten handgeschreven waren, kan het zijn dat enkele adressen niet goed zijn overgenomen uit het archief. De lijst is niet definitief en groeit nog steeds.

27. Wie staan er achter dit project?

Het project is een idee van Frits Rijksbaron, bewoner van een ‘Joods huis’. Hij benaderde het Amsterdams 4 en 5 mei comité voor de uitvoering. Het comité zocht op haar beurt samenwerking met het Joods Historisch Museum. Het Joods Historisch Museum zorgde voor een vervolg in 2012 met Open Joodse Huizen. Daarnaast zijn de volgende organisaties geraadpleegd: Anne Frank Stichting, Auschwitz comité, bestuursdienst Gemeente Amsterdam, Centraal Joods Overleg, Israëlische Ambassade, NIOD, het Verzetsmuseum, het Nationaal Comité 4 en 5 mei, de Stadsdelen en Amsterdamse wijkcomités 4 en 5 mei.

28. Hoeveel Joden woonden in Amsterdam en hoeveel in heel Nederland?

In Nederland woonden in 1939 ongeveer 140.000 Joden, waarvan zo’n 80.000 in Amsterdam. Meer dan 102.000 Nederlandse Joden overleefden de oorlog niet, waarvan 67.000 uit Amsterdam.

29. Wat is het Digitaal Monument Joodse Gemeenschap?

Het Digitaal Monument Joodse Gemeenschap bestaat sinds 2005. Het is opgericht om de herinnering levend te houden aan alle joden in Nederland die de Sjoa niet hebben overleefd: www.joodsmonument.nl

30. Wat is de Community van het Joods Monument?

Alle personen en informatie die op het bestaande Digitaal Monument staan, vindt u ook terug op de Community. Bij die personen kunt u nu zelf informatie plaatsen, of het nu om familierelaties, om foto's of om een levensbeschrijving gaat. Maar het kan ook een artikel zijn over een aanverwant onderwerp. Daarnaast kunt u zelf foto’s en tekst toevoegen en, anders dan op het Digitaal Monument, kunt u nu ook relaties aanleggen tussen personen, en uw eigen familieverbanden aangeven. Wat u plaatst kan gaan over joden in Nederland voor, tijdens èn na de Tweede Wereldoorlog. U kunt ook contact leggen met andere gebruikers. Op deze manier ontstaat een dynamische levende gemeenschap rondom het Digitaal Monument: www.communityjoodsmonument.nl

31. Wat gebeurt er met onfatsoenlijke reacties op de Community?

Voordat iemand een bijdrage op de Community plaatst, moet hij of zij zich aanmelden en instemmen met het gebruikersreglement. Hiermee verplicht een schrijver zich geen onfatsoenlijke of strafbare bijdragen te plaatsen. Mocht dit toch gebeuren, dan kan de redacteur de bijdrage verwijderen van de website en eventueel de auteur van de site en zijn profiel blokkeren. Mocht u een klacht hebben over een bepaalde bijdrage dan kunt u direct reageren op de bijdrage via het reactieveld. U kunt ook de redactie mailen via de knop ‘contact’ op de Homepage. Reacties op uw verhaal die weliswaar toegestaan zijn, maar door u als kwetsend of beledigend worden ervaren, kunnen door de redacteur verwijderd worden.

32. Ik wil dat niet iedereen mijn verhaal op de website van het Joods Monument kan lezen, kan dat?

Op de website van het Joods Monument kunt u zelf aangeven wie uw verhaal wel en wie uw verhaal niet mag lezen. U kunt alle bezoekers van de site toegang geven tot uw verhaal, of alleen leden, of alleen kennissen of vrienden (personen waarvan u zelf heeft aangegeven dat zij kennissen of vrienden zijn) of alleen u zelf. Klik in de rode balk op zichtbaar: voor iedereen en geef aan wie uw bijdragen mag lezen, er op mag reageren of bewerken. Met Bewaar pagina slaat u de nieuwe instellingen op. De standaardinstelling is dat iedereen die de website bezoekt het verhaal kan lezen. U ziet dan in de bovenbalk zichtbaar voor: iedereen

33. Kan ik anoniem bijdragen aan de Community Joods Monument?

Ja dat kan. Ook bestaat er de mogelijkheid om een verhaal voor een besloten groep (voor zelf aangegeven personen) te publiceren. Bij het aanmelden als nieuwe gebruiker worden naam, achternaam en e-mailadres gevraagd. Naam en achternaam zijn zichtbaar en kan dus een pseudoniem zijn. Na de eerste aanmelding kunt u uw profielpagina invullen. Als u daar bij uw e-mailadres kiest voor zichtbaar voor iedereen dan kan iedereen het adres zien. Via deze knop kunt u het adres ook onzichtbaar maken voor andere gebruikers, of alleen voor vrienden zichtbaar maken.