Één promille Mandela

Op het kantoor van de Gay Krant mag hij zich vandaag niet vertonen. De collega’s van hoofdredacteur Henk Krol (59) zijn nog druk met de laatste voorbereidingen van de surpriseparty, in De Drie Gezusters in Breda. Vandaag viert de krant haar 30ste verjaardag en dat gaat groots gevierd worden. Het feest wordt opgeluisterd door optredens en toespraken van Astrid Nijgh, Tony Neef, Jacques d’Ancona en minister Plasterk. Allemaal komen ze Krol eren voor zijn strijd. Voor het openstellen van het huwelijk voor mensen van hetzelfde geslacht, voor gelijke rechten voor homo’s en, anno 2010, tegen de onverschilligheid. “Vrijheid en onverschilligheid liggen in dit land helaas heel erg dichtbij elkaar.”

Je hebt vele bijnamen in de media: homopaus, opperhomo van Nederland, hét gezicht van de homobeweging. Wat te denken van ‘vrijheidsstrijder’?
“Een heel chique woord. Heel idioot, zeker op een dag als vandaag. Iedereen is complimenteus en roept de aardigste dingen over me. Maar er is gebeurd wat gebeurd is en alles viel zo per ongeluk op z’n plek.”

Per ongeluk?
“Ik heb wel altijd van jongs af aan een grote boosheid in me gehad sinds ik werd weggestuurd van de katholieke kostschool in Venlo. Ik werd betrapt met een jongen door de paters. Ik werd zonder pardon weggestuurd voor iets wat bij mij helemaal niet verkeerd voelde. In de Katholieke Encyclopedie las ik dat homoseksualiteit iets vreselijks was, tegennatuurlijk en door God en de kerk verboden. Maar die jongen en ik hadden niets tegen elkaars zin gedaan. En dat was een doodzonde waarvoor je van school gestuurd werd? Dat heeft mij enorm gevormd en strijdbaar gemaakt . Mijn ouders hebben mij gelukkig erg gesteund.”

“Verder hebben de verschillende godsdienstige stromingen bij mij in de familie grote invloed op mij gehad en me gemaakt tot wie ik nu ben. Op zondag bij mijn oma kwam iedereen samen om nieuwtjes uit de kerken uit te wisselen en te discussiëren over wereldpolitiek. Dan zat ik heerlijk stilletjes in een hoekje te luisteren. Ondanks de verschillende meningen liet iedereen elkaar in zijn waarde. Als ik nu bij andere mensen zie dat ze niet verdraagzaam zijn, word ik boos: laat elkaar in een beetje in de waarde.”

In 1979 richtte Krol bij wijze van grap de Gay Krant op. Met succes. De krant heeft volgens Krol als katalysator gewerkt voor het inburgeren en accepteren van homoseksualiteit in Nederland. Krol: “Dingen zijn zichtbaar gemaakt. Ik daag je uit om de in de media van begin jaren ’80 aan te wijzen hoe vaak het woord homoseksueel voorkwam. We zijn een naslagwerk voor andere media geworden.”

Plasterk prijst later die middag de krant voor haar rol in de discussies omtrent aids en het openstellen van het huwelijk voor mensen van het gelijke geslacht. Plasterk: “Jullie werk is veel meer dan een glossy blad. Het is onderdeel van een beweging. Ga ermee door, het is nog niet gedaan!” Met een oplage van 30.000 is de Gay Krant het grootste homo- en lesbienneblad van Europa. Er werken veertien full- en parttimers voor de krant. Ook hetero’s. Na dertig jaar wil Krol graag de leiding overdragen.

Echt?
“Ik ben druk bezig met het zoeken naar mensen met zo’n afwijking als ik. Als je ijdel bent is het heel interessant. En als je het doet vanwege eergevoel dan heb je aanvankelijk daar een hele mooie taak aan. Je moet het nodig vinden dat het gebeurt en het nog leuk vinden ook, dat is een lastige combinatie. Een vrouw zou ik geweldig vinden.”

Samen met mr. Jan-Wolter Wabeke nam Krol zo’n 25 jaar geleden het initiatief tot de openstelling van het huwelijk voor het gelijke geslacht. In 2001 trouwde het eerste homoseksuele koppel in ons land. In de – donkere - ogen van Krol het mooiste Nederlandse exportproduct. Krol merkt dan ook dat het hele maatschappelijke en politieke klimaat jegens homoseksualiteit is veranderd. Hij noemt het aandoenlijk dat alle politieke partijen hun best lijken te doen voor de homoseksuele gemeenschap in Nederland. “Inclusief Tweede Kamerlid Ed Anker van de ChristenUnie. Die gaat niet zover als ik zou willen, maar wat hij allemaal wél durft te zeggen en dat gelet op zijn achterban.”

Dat had je ten tijde van de oprichting van de Gay Krant niet durven dromen.
“Nee. Nu krijgen allerlei nieuwe groepen in Nederland overal de schuld van, maar dertig jaar geleden waren Nederlanders inderdaad ook helemaal niet zo verdraagzaam ten aanzien van homoseksualiteit. Die idiotie dat er een brandverzekering was die een homokroeg niet wilde verzekeren omdat we gevaarlijker zouden zijn. Nu lachen we daar terecht om. Het is zo onmiskenbaar dat er zoveel veranderd is. Als je streed voor de homozaak kreeg je van vriend en vijand te horen om er niet voor uit te komen. Ik ben geen spandoekloper, maar als er ergens onrecht is, moet je er wel tegen inbeuken en net zolang doorgaan tot meer mensen zien dat er onrecht is. Als ik me kwaad maak en me ergens voor kan inzetten, dan ben je bij mij wel aan het goede adres. Zoals destijds bij de protesten tegen de apartheid in Zuid-Afrika.”

Ga toch eens lekker thuis zitten!
“Nee daar word ik echt moe van. Je ziet ook dat het wel degelijk helpt. De dingen waar ik me voor heb ingezet, hebben allemaal resultaat opgeleverd. Of het nou gaat om bejaarden in Suriname van Javaanse afkomst of terminaal zieke kinderen in ziekenhuizen. Het heeft allemaal niets met homoseksualiteit te maken, maar geweldig om je daarvoor in te zetten. Je krijgt er ontzettend veel voldoening van en je merkt dat er wat verandert. Niet onverschillig zijn heeft resultaat!”

Wat betekent de term vrijheid eigenlijk voor jou?
“Elkaar dingen gunnen die je jezelf ook zou willen gunnen zonder dat je onverschillig wordt. Vrijheid en onverschilligheid liggen in dit land helaas heel erg dichtbij elkaar. Zolang je mij niet in de weg zit, doe je maar. Maar dat is geen vrijheid. Vrijheid is pas leuk als je ook van de vrijheid van een ander kunt genieten. Als je merkt dat die ander verschillen heeft. Dat is weer die gekke jeugd van mij.”

Wat doe jij tegen die onverschilligheid?
“Het is lastig want onverschillige mensen zijn per definitie zoals ze zijn. Het zijn niet de leukste burgers. Op onze website eindigen we sinds kort veel nieuwsberichten met een vraag. Op die manier willen we onze bezoekers aan het denken houden. Maar het is moeilijk die hele grote groep die het allemaal een zorg zou zijn, om die bij onze maatschappij te betrekken.”

Maar hoe?
“Dat is ook waar de politiek mee bezig is. Je kan van alles doen, en die burger in het land roept dat die politici zich alleen maar laten zien vlak voor de verkiezingen. Loop eens een dag met een politicus mee dan zie je dat het echt niet zo is, maar de beeldvorming is een andere. Nou hoe doorbreek je dat? Dat zijn wezenlijke dingen om mensen maatschappelijk te betrekken. Dat vind ik heel belangrijk. Als je een totaal andere politieke voorkeur hebt dan ik: verfoeilijk dat je die mening hebt, maar het feit dat je een politieke voorkeur hebt vind ik al bonuspunten. Fijn dat je niet onverschillig bent en over politiek nadenkt.”

Wie is voor jou een voorbeeld als het om vrijheid gaat?
“De allergrootste was toch Nelson Mandela. Hoe is het mogelijk dat je zo vernederd bent, zo kapot werd getrapt en dat hij toch omgekeerd dat respect kan tonen aan anderen? Als ieder van ons één promille daarvan zou kunnen oppikken dan zou de wereld echt fantastisch mooi zijn. Ik ken niemand van een beetje wereldfaam die in de buurt kan komen van wat hij gepresteerd heeft. Mandela heeft ons geleerd dat je met haat niets op schiet.”

Onlangs pleitte Krol samen met onder meer Tweede Kamerlid Boris van der Ham (D66) ervoor om in artikel 1 van de Grondwet ‘hetero- of homoseksuele gerichtheid’ als non-discriminatiegrond op te nemen. Volgens Krol zou dat een mooie afsluiting kunnen zijn van jaren van homo-emancipatie. Meer dan een opiniestuk in de Volkskrant is er tot op heden niet gedaan.

Hoe staat de zaak ervoor?
“Er wordt nog te weinig aan gedaan en iedereen heeft zoiets van het ‘hoeft ook niet’, want er staat ‘op welke grond dan ook’ in artikel 1. Daarom wil ik de discussie over de diverse grondrechten ook zo graag starten. Hoe ga je daarmee om als die met elkaar strijdig zijn? Op een gegeven moment moet je zeggen: waar liggen jouw grenzen? Wat mag wel en niet? Waarbij je van mij heel veel mag zeggen, maar het moet niet een oproep tot geweld worden. Als een imam zegt: ik lees in mijn wetten dat homoseksualiteit verfoeilijk is, dan moet hij dat vooral kunnen zeggen. Maar teksten over hoge gebouwen en kop naar beneden, dan ga je echt de grens over. Dan moet je als overheid ook durven te zeggen: dit heeft niets meer met vrijheid van godsdienst te maken.”

Doet de overheid genoeg?
“De overheid moet niet harder aanpakken, maar meer nog die discussie aangaan. Harder aanpakken heeft bijna nooit zin. En toch een beetje hopen dat mensen bereid zijn hun mening een beetje bij te stellen.”

Welke vrijheden staan volgens jou onder druk in Nederland?
“Diezelfde die altijd ter discussie staan: jij moet denken zoals ik denk. Ik leg mijn mening op aan jou.”

Vrijheid van meningsuiting dus?
“Ja. Mensen worden banger om dingen te zeggen. We moeten mensen aansporen om misschien iets minder te zeggen en iets meer te luisteren. Als ik mensen overigens thuis uitnodig ben ik vooral een luisteraar. Ik ben nog steeds het jongetje in de hoek bij mijn oma dat het liefst luistert. Dat zou ik veel meer mensen willen aanraden. We moeten meer de open instelling hebben van het luisteren naar mensen. Dat vind ik zelf ook het leukst en daar leer je veel van.”

De Grondwet spreekt van onder meer de vrijheden van godsdienst, onderwijs, meningsuiting en het recht om niet gediscrimineerd te worden. Ontbreekt een rangorde?
“Politici moeten die rangorde erin brengen, maar die hebben zich altijd verscholen achter het feit dat de rechter het maar moet beoordelen. Dat is natuurlijk onzin. De rechter moet zich houden aan de regels zoals die door politici zijn opgesteld. Met name omdat de vrijheid van godsdienst en non-discriminatie soms met elkaar in botsing komen, moeten we er een rangorde in bedenken. Ook om die vrijheden onderling te waarborgen, want als ze voortdurend met elkaar in botsing komen…Vrijheid van godsdienst is altijd omgekeerd bedoeld geweest dan wij het nu uitleggen. Ik moet jou de vrijheid gunnen jouw overtuiging te hebben, maar het wil niet zeggen dat jij jouw mening aan mij ongewenst mag opdringen. Ik zou heel graag alle Tweede Kamerleden een week op de hei willen zetten. Ga er nou eens echt over praten met respect voor elkaar.

Waar liggen de grenzen?
Dat moeten de politici onderling bepalen en niet aan de rechters overlaten die elke keer iets anders bepalen. Anders krijg je onzekerheid en dat is niet goed.”

Terug naar Henk Krol en trouwen. Krol wil nog wat kwijt over een van zijn nieuwe functies. Sinds september 2009 is hij buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand en trouwt hij dus zelf stellen. “Ook hetero’s,” aldus de goedlachse Krol. Krol vindt dat zo verschrikkelijk leuk omdat hij bij ‘de doorsnede van de bevolking’ komt. “Vorige week nog bij een hooligan van PSV, die vol trots vertelde dat hij hooligan was. Ik kwam binnen in een huiskamer vol kratjes bier op de grond. En dan laat je ze hun verhaal vertellen en dat vind ik prachtig.”

CV Henk Krol
Geboren 1 april 1950 te Tilburg
Psychologie Vrije Universiteit Amsterdam (kandidaats 1970)
Voorlichter Tweede Kamerfractie VVD 1978-1985
Oprichter en hoofdredacteur Gay Krant 1979 – heden
Mede-initiatiefnemer openstelling huwelijk voor het gelijke geslacht, 2001
Winnaar Jos Brink Award, 2009
Algemeen directeur Best Publishing Group
Buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand (sinds 2009)
Henk Krol is getrouwd met Reon Nettenbreijers en trotse eigenaar van hond Quiny.
Ridder in de Orde van Oranje Nassau