Artikel

Denise Citroen

“De vooroorlogse joodse gemeenschap is bijna helemaal verdwenen. Ze zijn simpelweg met te weinig om de verhalen door te vertellen.”

De Hollandsche Schouwburg was een populair theater in de Plantagebuurt. In 1942 werd het gebouw door de Duitsers toegewezen als deportatiecentrum en moesten joden vanuit hier op transport. Tegenwoordig is het een herdenkingsplaats en staat er een monument met de familienamen van alle omgekomen joden. Denise Citroen heeft inmiddels al ruim 1000 interviews gehouden met overlevenden en geeft op die manier deze namen weer hun geschiedenis terug.

Als initiator van Open Joodse Huizen vind je het belangrijk dat de families worden herdacht om meer dan alleen hun naam. Jij wilt de geschiedenis van een gezin weer terugbrengen in hun woning. Hoe kwam je op dit idee?
“De posteractie in het Parool van Frits Rijksbaron heeft mij geïnspireerd. Mensen kunnen via de website van Community Joods Monument zien of er een joods gezin in hun huis heeft gewoond. Dit maak je dan kenbaar door een poster met deze familienaam op jouw raam te hangen. Het is een prachtig initiatief, maar ik miste het persoonlijke verhaal van deze gezinnen. Daarom ben ik samen met bewoners van joodse huizen op zoek gegaan naar de verhalen van hun huis. Inmiddels zijn er al honderden verhalen verteld en doen er dit jaar zelfs 13 steden mee.”

Waarom is het zo belangrijk om de individuele verhalen over te dragen?
“De vooroorlogse joodse gemeenschap is bijna helemaal verdwenen. Een handjevol mensen heeft het maar overleefd. Voor hen is het te groot en vaak te pijnlijk om erover te praten. We zijn simpelweg met te weinig om de verhalen van onze families door te vertellen. Met Open Joodse Huizen vragen we of de huidige bewoners van de huizen de verantwoordelijkheid van het doorvertellen op zich willen nemen. In plaats van dat je een toeschouwer bent van de geschiedenis maak je het je eigen.”

Is er sprake van een taboe dat je moet doorbreken of doen mensen graag mee?
“Als je weet dat er een joodse familie heeft gewoond in jouw huis, dan hebben mensen vaak nare beelden in gedachten. Mensen die uit hun huis gesleurd zijn en het warme eten dat nog op tafel staat. Aan de verschrikkingen gingen hele gewone levens vooraf. Die levensverhalen willen we in herinnering houden en niet hun fabrieksmatige dood. In het Jodendom ga je twee keer dood, als je overlijdt en als men je vergeet. Dat laatste wil ik voorkomen door deze familiegeschiedenis weer een plek te geven.”

Een groot deel van jouw eigen familie heeft de Shoa (Hebreeuws voor Holocaust red.) niet overleefd. Is dit de drijfveer geweest voor dit project?
“Ik herinner mij nog dat ik 10 was, mijn ouders waren naar een herdenking en ik liep alleen door de regen met het gevoel van een ontzettend grote leegte. Ik wist dat ik moest herdenken, maar ik kende geen namen, ik had geen foto’s gezien, ik wist helemaal niets. Ik ben opgegroeid in zwijgen en het enigste dat mij destijds verteld is, was dat papa’s familie weg is. Vragen stellen werd niet echt gewaardeerd. Toen ik mijn zoon kreeg heb ik mij erg beziggehouden met hoe ik deze geschiedenis op een goede manier in zijn opvoeding kan meenemen. Ik denk dat de individuele verhalen vertellen van joodse families een goede manier is.”

Estafettevraag van Thomaz (12 jaar, deelnemer Oorlog in mijn Buurt):
‘Welk huis met oorlogsverhalen zouden kinderen naar toe kunnen op 4 en 5 mei?'
“Omdat het in Open Joodse Huizen om levensverhalen gaat zijn alle huizen geschikt voor kinderen om naar toe te gaan. Er zijn diverse sprekers die zelf kind waren in de oorlog, dat spreekt de jeugd wel aan denk ik. Ik zou de jeugd willen adviseren om uit het programma iets te kiezen waar je erg nieuwsgierig naar bent. Maar neem wel een ouder familielid mee, zodat je later alles kunt nabespreken.”

Zie hier het hele programma van Open Joodse Huizen - Huizen van Verzet

Open Joodse Huizen is een project van het Joods Cultureel Kwartier. Voor meer informatie zie Open Joodse Huizen

Alle rechten voorbehouden