Artikel

Dankwoord Job Cohen 4 en 5 mei 2015

Uitgesproken op 22 mei 2015, in aanwezigheid van ruim 400 partners die op 4 en 5 mei een programma organiseerden of mede mogelijk maakten.

Job Cohen Dankwoord.jpg

De oer definitie van Vrijheid is misschien wel … geen slaaf zijn. Dat zei Arnon Grunberg op 5 mei, daar in die zaal met uitzicht op het IJ.
Op 4 mei stonden we opnieuw stil bij de waanzin die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Amsterdam en elders plaatsvond. Ik heb geen goede definitie van die periode van onvrijheid. Hoe vertel je over de haat en het kwaad?

We kenden al de traditie van 2 minuten stilte. Opnieuw organiseerde u op 40 plekken bijzondere herdenkingen in de stad.
Daarnaast kennen we nu de Open Joodse Huizen en Huizen van Verzet. Duizenden mensen bezochten deze plekken, en vonden hier geen definities, maar bijvoorbeeld talloze familie- of persoonlijke verhalen die vertellen over hoe kinderen, vaders en moeders van Joodse gezinnen uitelkaar werden gerukt, vermoord en als dat niet het geval was, hoe men moest proberen na de oorlog een leven op te bouwen
Ja …. Ik zou nu bijna weer om twee minuten stilte kunnen vragen.

De Amsterdamse oorlogsgeschiedenis kent een ongemakkelijke dubbelheid: het is de stad waar de Februaristaking plaatsvond, en waar het verzet op allerhande manieren actief was. Tegelijk is er geen andere plek waar de deportatie van Joden zo goed georganiseerd kon worden.
Hoe kan dat? Wat is de relatie tussen goed en kwaad? Hoe kan je stilstaan bij beide kanten? Welke verhalen uit de stad willen we doorvertellen? Wat heeft die oorlog ons vandaag nog te vertellen?
Theater is een goede vorm gebleken om over deze vragen na te denken. Theater Na de Dam is uitgegroeid tot een landelijk initiatief, tienduizenden mensen namen de moeite om in schouwburg of buurttheater mee te zoeken naar antwoorden.

De combinatie van 4 en 5 mei is uniek in de wereld. Na de stilte, het herinneren en de reflectie is er op 5 mei ruimte om vrijheid te vieren, en na te denken over de manier waarop we deze georganiseerd hebben. Want wat is de betekenis van 4 mei, als je op 5 mei en alle andere dagen, niet bereid bent om na te denken over de vluchtelingen die op 5 mei in de Middellandse zee verdronken.
En tegelijk: naast het leed dat er altijd is, staat natuurlijk de trots over wat we wel bereikt hebben. Volgens sommigen is Amsterdam de meest vrije stad ter wereld.
Gaat het vieren van en denken over vrijheid samen?
Dat vind ik soms lastig. Dat is misschien ook de achtergrond van een kritische opmerking die ik vorig jaar maakte, over de Nederlandse Bevrijdingsfestivals. Ik weet niet of mijn kritiek terecht is. Op de festivals komen ruim een miljoen mensen samen, komen in aanraking met allerhande verhalen. Dat is werkelijk bijzonder. En – dat mag zeker gezegd worden – de festivals organiseren tal van educatie-projecten, tentoonstellingen en andere inhoudelijke activiteiten in de aanloop naar 5 mei, en op die dag zelf. Er gebeurt dus heel veel goeds op die dag. En wat kan er beter? Ik zou daar graag eens met een aantal organisatoren over doorpraten.

U merkt het. Ik probeer heel keurig door alle programma onderdelen heen te praten. Dat gaat me alleen niet lukken. U heeft samen teveel georganiseerd. Ik zou nu een half uur kunnen vertellen over het prachtige project Oorlog in Mijn Buurt, de rondleidingen die overal werden georganiseerd, de Brug over het IJ die niet doorging of over de concerten die elk ook weer een verhaal droegen. Ik zou dan vertellen over de Vrijheidsmaaltijden die ik heb bezocht, en hoe mooi ik deze nieuwe vorm vindt om op 5 mei ontmoeting, viering en gesprek te combineren. Maar goed, dat ga ik niet doen. U kan met elkaar in gesprek, vertel elkaar uw ervaringen, opdat we volgend jaar opnieuw een bijzonder programma kunnen maken.

Tot slot, want daar is deze gelegenheid ook om te doen, wil ik u heel hartelijk danken. Er is geen voorgeschreven protocol voor hoe wij 4 en 5 mei moeten invullen. Er zijn talloze definities van vrijheid en onvrijheid. Er zijn duizenden en duizenden kleine en grote verhalen, die ons meer leren over onszelf, het land en deze stad. Het stemt mij, als voorzitter van het Amsterdams 4 en 5 mei comité, zeer tevreden dat wij, dat jullie, erin slagen met zoveel liefde en aandacht zoveel verhalen te vertellen.
Daar laat ik het bij. Nu gaan we met elkaar op de foto!
Dank u wel.

Job Cohen
voorzitter Amsterdams 4 en 5 mei comité

Alle rechten voorbehouden

Media