Indisch en Indonesisch verzet in het Tropenmuseum

Over hulp aan onderduikers, theater en een dubbele moraal

Locatie

Linnaeusstraat 2 (ingang Tropenmuseum)
Linnaeusstraat 2 , 1092 CK Amsterdam

Toon kaart

Verhalen over Indisch en Indonesisch verzet: voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Kinderen van voormalige Indische en Indonesische verzetsstrijders Ernst Jansz en Winka Djojoadhiningrat vertellen o.l.v. Hilde Janssen over hulp aan joodse kinderen, speciale wayang wong voorstellingen in het voormalig Koloniale Instituut en andere verzetsactiviteiten. Historica Anne-Lot Hoek gaat daarna in gesprek met ooggetuigen over verzetsman Sutan Sjahrir, dubbele moraal en het vasthouden aan een moreel ijkpunt in tijden van verzet.

12.00 uur Hilde Janssen in gesprek met kinderen van Indische en Indonesische verzetsstrijders

Op 1 oktober 1940 was een deel van het Koloniale Instituut hoofdkwartier geworden van de Grüne Polizei. Ondanks de bezetting werden in het gebouw vergaderingen georganiseerd tussen het verzet en de Perhimpoenen Indonesia. Het labyrintachtige instituut met zijn vele gangen en trappen was ook als geheime vergaderplaats een geschikte locatie. Op die plek, in het huidige Tropenmuseum, vertellen Ernst Jansz en Winka Djojoadhiningrat, beiden kinderen van Indische en Indonesische verzetsstrijders onder leiding van Hilde Janssen over de ondergrondse activiteiten van hun ouders. 

Rudi Jansz, vader van Ernst, schreef het volgende  aan zijn familie in Indië, nadat hij door de Duitsers was gearresteerd wegens verzetswerk. ‘Toen ik bijkwam lag ik spiernaakt aan handen en voeten gebonden op de grond. In een dkw-wagentje werd ik naar de gevangenis vervoerd. Het was schitterend weer. We reden langs het Koloniaal Instituut, waar Jopie werkte. Toevallig zag ik haar voor het raam staan. Ze wist toen nog niet, dat ik een nieuw leven tegemoet ging.’ Jopie was zijn vrouw, de moeder van Ernst, die ook in het verzet zat. Na de dodencel en de bevrijding uit concentratiekamp Amersfoort, zette hij zich, als medeoprichter van het Indo-Comité ‘Vrij Indonesië’, in voor een onafhankelijk Indonesië.

De vader van Winka Djojoadhiningrat werd door het Koloniale Instituut als wetenschappelijk medewerker aangetrokken voor de afdeling Volkenkunde en was tevens adviseur voor alle Indonesische activiteiten van het instituut. In die positie raakte hij betrokken bij het verzet. Lees hier meer. 

14.00 uur Over verzet door Sutan Sjahrir, rechtsorde en en dubbele moraal

De Indonesische revolutionair Sutan Sjahrir verzette zich een leven lang tegen ongelijkwaardigheid en een dubbele moraal inzake mensenrechten. Vanuit ballingschap in het concentratiekamp Boven-Digoel in Nederlands-Indië schrijft hij in 1935 over de dubbelzinnigheid van de Nederlandse historicus Johan Huizinga. In zijn beroemde boek In de Schaduwen van Morgen trok hij van leer tegen moreel verval in het vooroorlogse Duitsland maar negeerde de ongelijkwaardige rechtspositie van miljoenen Indonesiërs in Nederland-Indië. Sjahrir hield zijn morele ijkpunt vast toen de Japanners de archipel binnenvielen, en opnieuw in 1945 toen de Nederlanders terugkeerden en militair geweld inzetten. Maar ook toen Indonesië onafhankelijk werd toonde Sjahrir zich ondubbelzinnig in zijn opvattingen. Een programma over de waarden van vrijheid en verzet.

Onder leiding van historica Anne-Lot Hoek, die o.a. in gesprek gaat met Joty Ter Kulve - van Os (1926) die Sjarir nog heeft gekend.

Open Joodse Huizen 2017, Tropenmuseum, van RM Djajeng Pratomo

Binnen deze beelden in het Tropenmuseum werden overdag radio toestellen en overige “verboden spullen” verstopt. Foto uit privé verzameling van RM Djajeng Pratomo.