Herdenking en Stille Tocht Plantagebuurt

4 mei

Onderdeel van: Centrum

Locatie

Om 19:30 uur vangt de stille tocht aan, beginnend op de Lau Mazirelbrug (tussen Roetersstraat en Plantage Kerklaan) langs een aantal herdenkings-plaatsen in de buurt, waar bloemen worden gelegd. Bij het monument voor Gerrit van der Veen en het Kunstenaarsverzet wordt om 20:00 uur de twee minuten stilte in acht genomen. Voor meer informatie kunt u telefonisch contact opnemen met de heer K.A. Warmenhoven 020 6272570.

Stille Tocht en Herdenking


Start om 19:30 uur bij:

1. Lau Mazirelbrug (Plantage Kerklaan/ Roetersstraat)
Mr Lau Mazirel (1907-1974), verzetsvrouw, verzette zich al vóór de oorlog tegen
bevolkingsregistratie. Zij was o.m. betrokken bij de aanslag op het Bevolkingsregister
(1943), maar bleef buiten verdenking en was eveneens actief bij het redden van joodse volwassenen en kinderen uit de Hollandsche Schouwburg en de tegenover liggende crèche aan de Plantage Middenlaan. Ook na de oorlog bleef zij zich verzetten tegen bevolkingsregistratie en zette ze zich in voor de rechten van gediscrimineerde minderheden. De brug kreeg haar naam op 4 mei 1982.

2. Nooit meer Auschwitz monument
Ontworpen door Jan Wolkers, oorspronkelijk in een kleinere versie uitgevoerd op de Oosterbegraafplaats (1977), in 1993 vergroot en verplaatst naar het A.C.Wertheimpark. Wolkers vroeg zich af hoe de hemel zo blauw heeft kunnen blijven tijdens de oorlogsmisdaden van de nazi’s. Rechtvaardig had hij het gevonden als de hemel vol barsten was getrokken, bij het zien van al die verschrikkingen in de concentratiekampen. Zijn gebarsten spiegels weerspiegelen nu voorgoed de hemel, zoals hij zich dat voorstelde, boven dit monument. Eronder ligt een urn met as uit Auschwitz.

auschwitzmonument

3. Bronzen gedenkplaat, Plantage Middenlaan 27
“Aan allen die tijdens de Duitse bezetting hebben geholpen Joodse kinderen voor deportatie te behoeden”. Onthuld op 10 december 1982 op de muur van de voormalige Hervormde Kweekschool. Het monument herinnert aan de verschillende studenten- en verzetsgroepen, die zich ingezet hebben voor het reddingswerk van honderden kinderen uit de toenmalige, hiernaast gelegen crèche, tegenover de Hollandsche Schouwburg.

4. Gedenksteen, Plantage Kerklaan 36
Op de gevel van het voormalige Bevolkingsregister, ontworpen door W.J.H. Sandberg. Onthuld op 4 augustus 1945, ter herinnering aan de twaalf, die op 1 juli 1943 werden gefusilleerd na de aanslag op het Bevolkingsregister van zaterdag 27 maart 1943. Het Bevolkingsregister stelde de bezetter in staat persoonsbewijzen op echtheid te controleren, joden op te sporen en mannen en jongens op te roepen voor gedwongen tewerkstelling in Duitsland. De aanslag (bij de wekenlange voorbereiding waren wel 30 mensen betrokken) werd volgens plan zonder bloedvergieten uitgevoerd door negen van hen in politie-uniform o.l.v. Willem Arondéus en Gerrit van der Veen. Twee eerdere pogingen werden afgebroken. Op vrijdag 12 maart waren er razzia’s in de Nieuwe Kerkstraat, waar de groep langs moest. Op maandag 22 maart waren er onverwachts werksters in het Register bezig, terwijl het door volle maan ook veel te licht was. Binnen drie weken na de aanslag was bijna de gehele groep van voorbereiders en plegers na verraad gearresteerd. Op 1 juli werden twaalf van hen in de duinen bij Overveen gefusilleerd.

5. Monument voor Gerrit van der Veen en het Kunstenaarsverzet
Ontworpen door Carel Kneulman en onthuld in 1973. Gerrit Jan van der Veen (1902-1944), beeldhouwer, schreef bij het begin van de bezetting het gedicht: “Wat doe jij, nu je land wordt getrapt en geknecht, nu het bloedt uit ontelbare wonden…..” Een uitnodigende hartenkreet tot verzet, dat mede leidde tot het Kunstenaarsverzet. Gerrit van der Veen was oprichter van het illegale blad “De vrije kunstenaar” en leidde zelf de Persoonsbewijzencentrale (PBC), verantwoordelijk voor duizenden vervalste identiteitsbewijzen, documenten en stempels. Nadat hij, als één van de weinigen, na de aanslag op het Bevolkingsregister arrestatie wist te ontlopen, pleegde hij op 1 mei 1944 met zijn verzetsgroep een gewapende overval op het Huis van Bewaring aan de Weteringschans met het doel kameraden te bevrijden. De overval mislukte. Gerrit Jan werd in de rug door een kogel geraakt, maar wist te ontkomen en dook onder. Op 15 mei werd hij echter door de bezetters gevonden en met drie kameraden ter dood veroordeeld. Omdat hij verlamd was aan beide benen was het onmogelijk voor hem om zelfstandig te staan voor het vuurpeloton op 10 juni 1944. Maar “Een man sterft staande”, zei Gerrit van der Veen, waarop zijn vrienden hem tussen zich in namen en het viervoudige vonnis werd voltrokken.

De beeldhouwer Carel Kneulman kreeg in 1973 veel kritiek op het ontwerp van dit
monument. Hij maakte daarom bij het ontwerp het volgende rijmloze gedicht:

‘Het brons is als een haastig opgeworpen barricade
het is als een geëxplodeerde granaat
het is als een gevallen engel, een Icarus
het is als de verwarde materie van een in elkaar-
geklapte paraplu na een herfststorm-
het is als het nog bewegend restant van een vertrapt insect
het is als een golf die op het strand te pletter loopt
het is als een laatste heftige ademtocht van een moedig leven
het is het permanent verzet dat in zijn laatste realistisch gebaar
ons allen oproept durend alert te zijn
om durend creatief te denken en te handelen.’

Achterop het beeld heeft Kneulman nog wat woorden van Van der Veen gekrast, zoals “dood of vrijheid” en ook uit het gedicht de regel: “wees veracht jij, die jaagt naar gewin en lust, waar je broeders rondom je kreperen”.

Organisatie: Plantage Weesperbuurtvereniging.

Klik hier om terug te gaan naar het overzicht Buurtherdenkingen in stadsdeel Centrum.