Artikel

In de tram

Deel 2 van een prachtige blog van Eva Wertheimer

Ik kom aan bij de tramremise aan de Kromme Mijdrechtstraat, de plek waar het allemaal begon met de februaristaking. Er staat een groep mensen in spanning te wachten, het voelt als een excursie met een nieuwe klas en ik ben, met een enkele leeftijdgenoot, veruit de jongste uit de klas. We worden door de remise naar een oude tram 7 gebracht die ons door het joods hart van Amsterdam rijdt, langs belangrijke punten in de stad, zoals het Huis van Bewaring aan het Max Euweplein, de Hollandse Schouwburg, Ijssalon Koco en Artis.

Tram 7 in de Remise

Vooraan staan er twee acteurs, Martijn de Rijk en Jair Stranders, die het verhaal van Tinie ondersteunen met passages uit hun voorstelling, genaamd Staakt. Ik heb enkel oog voor Tinie. Een oudere moedige dame die na jaren gissen eindelijk vol trots het verhaal van haar vader kan vertellen.

Tini haar vader, Joop Ijisberg, was sinds 1938 tramconducteur in tram 7 en hij was lid van de illegale partij CPN, Communistische Partij Nederland. Deze partij wilde een staking organiseren in februari 1941. Dit was de eerste grote verzetsactie tegen de Duitse bezetter in ons land en Joop Ijisenberg was dus betrokken bij de organisatie hiervan. Deze staking ging niet om geld, maar het ‘gewone volk’ verzette zich tegen de gruwelijke gebeurtenissen in de maatschappij.

Joop werd in november 1941 opgepakt en in het gevang geplaatst, het vonnis luidde: twee jaar tuchthuis en de doodstraf, wegens het lidmaatschap bij een vijandige partij en sabotage. Hij heeft altijd alles ontkent , maar het heeft helaas niet mogen baten en op 19 november 1942 is de beste man gefusilleerd.

Tinies moeder deed regelmatig de was tijdens de gevangenschap van Joop… Hier begint het bijzondere van het verhaal. Joop en zijn vrouw correspondeerden door middel van kleine briefjes die ze in de was verstopten. Ze bedachten zelfs hele systemen om elkaar te laten weten waar de briefjes verstopt zaten en hoeveel het er waren. Meer dan 500 briefjes zijn er bewaard gebleven en die vertellen het verhaal van Joop in het tuchthuis.

Na de oorlog is er in huize Ijisenberg weinig over de oorlog gesproken. Tinie heeft nooit begrepen waarom haar moeder de oorlog doodzweeg. Vele jaren later, halverwege jaren tachtig, heeft Tinie via haar schoonzus mappen gekregen met daarin meer dan 500 briefjes van haar vader aan haar moeder. Vanaf toen werd het algemene verhaal over de februaristaking een persoonlijk verhaal voor Tinie. Het werd het verhaal van haar vader.

Er werden tijdens de tramreis een aantal van de briefjes voorgelezen en toen was daar ineens de afscheidsbrief. Een brief van een liefhebbende echtgenoot, een liefhebbende vader die voor een laatste keer duizenden schriftelijke kusjes aan zijn gezin schonk. Dit was het moment dat het hele verhaal echt tot me doordrong. Een tramconducteur, hij kwam op voor de rechten van hen die het zelf niet konden. Het was niet alleen een verzetsheld, maar hij was vooral een gezinsmens. Zonder pardon is deze held van zijn geliefde gezin weggerukt en uit het leven geduwd. Wat deed hij in werkelijkheid fout? Hij kwam enkel op voor hen die het nodig hadden.. Hij was een held.

In gedachten zag ik hem zitten, zijn gezin moed inpratend via kleine verstopte briefjes in de vuile was. Wat zal hij gedacht hebben? Hoe zal hij erbij gezeten hebben toen hij een officiële afscheidsbrief mocht schrijven? Hoe zal het geweest zijn voor Tinie, haar zussen, haar broer en moeder om de brief te lezen en te beseffen dat het dan echt afgelopen is? Het is zo onwerkelijk en ik kan het maar moeilijk bevatten.

“Gelukkig vergeten kinderen gauw” schreef Joop in zijn laatste brief. Ik geloof dat dit de reden is waarom Tinies moeder nooit meer over de oorlog heeft gesproken. In de hoop dat de vier kinderen het vergeten zouden. Of dit een goede keuze was? Ik weet het niet, maar ik ben wel blij dat het verhaal uiteindelijk toch is uitgekomen is en Tinie het met me heeft willen delen.

Alle rechten voorbehouden